Aktualności

Poradnik Pacjenta: Jak pomóc dziecku w kryzysie psychicznym?

• Gorsze dni zdarzają się każdemu. Jednak czasem za codziennym smutkiem kryje się coś więcej.

• Jeśli zauważysz u swojego dziecka wycofanie, problemy ze snem, trudności w nauce lub nagłą zmianę zachowania, nie bagatelizuj tych sygnałów.

• Zobacz, jak rozpoznać kryzys, kiedy warto szukać pomocy i gdzie znaleźć wsparcie.

 

Zdrowie psychiczne dziecka wpływa na całe jego życie

Zdrowie psychiczne dziecka to nieodłączny element jego rozwoju, tak samo ważny jak kondycja fizyczna. To dzięki niemu dziecko buduje poczucie własnej wartości, nawiązuje relacje z rówieśnikami i uczy się stawiać czoła codziennym wyzwaniom. Dobra kondycja emocjonalna daje dziecku przestrzeń na rozwijanie pasji i poczuje bezpieczeństwa, którego tak bardzo potrzebuje.

Kiedy jednaj pojawiają się trudności, ich skutki wykraczają daleko poza chwilowy kryzys. Problemy natury psychicznej mogą z czasem wpływać na naukę, życie rodzinne i codzienne funkcjonowanie. Dziecko, które dotąd było pełne energii, może stać się wycofane, mieć trudności z koncentracją, albo przestać czerpać radość z zajęć, które wcześniej sprawiały mu przyjemność.

Dlatego warto być uważnym na pierwsze sygnały. Wczesne zauważenie trudności pozwala szybciej zareagować i wesprzeć dziecko, zanim kryzys stanie się zbyt obciążający.

Skala problemu jest duża. Szacuje się, że na całym świecie co siódma osoba w wieku 10-19 lat doświadcza zaburzeń psychicznych.* Świadomość, co dzieje się z dzieckiem i kiedy szukać pomocy, to podstawa, by skutecznie towarzyszyć mu w powrocie do równowagi. 

– Jeśli dziecko nie ma odpowiedniego wzorca w najbliższym otoczeniu to jest mu bardzo trudno w prawidłowy sposób budować relacje z innymi. Zanika kultura spędzania ze sobą czasu i dzięki temu poznawania siebie, dlatego tak ważna jest w tym obszarze systematycznie prowadzona profilaktyka. Bardzo często podczas różnych spotkań młodzież mówi do nas dorosłych, abyśmy im pomogli, wspierając i dając odpowiednie narzędzia, żeby umieli radzić sobie z wyzwaniami, jakie niesie codzienność – zwraca uwagę dr n. med. Aleksandra Lewandowska, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży.

 

Zdrowie psychiczne - co to właściwie oznacza? 

Zdrowie psychiczne, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), jest jednym z podstawowych elementów ogólnego zdrowia. Oznacza nie tylko brak zaburzeń czy choroby, ale także:

• potencjał psychiczny, umożliwiający zaspokajanie swoich potrzeb, osiąganie sukcesów, czerpanie radości i satysfakcji z życia
• zdolność rozwoju, uczenia się, radzenia sobie ze zmianami i pokonywaniem trudności
• sprzyja nawiązywaniu i utrzymywaniu dobrych relacji z innymi ludźmi oraz aktywnemu udziałowi w życiu społecznym.

 

Trudne emocje, jak je rozpoznać?

Każde dziecko ma prawo do gorszych dni. Smutek, złość, lęk czy frustracja są naturalną częścią dorastania i nie zawsze oznaczają kryzys psychiczny. Nauka życia w świecie pełnym emocji bywa trudna.

Warto jednak zachować czujność, jeśli zmiana zachowania utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila lub zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka, reagujmy.

Dzieci często nie potrafią powiedzieć wprost, co czują i z czym sobie nie radzą. Swoje  emocje pokazują zachowaniem. Dlatego tak ważne jest, aby uważnie obserwować dziecko, rozmawiać z nim i nie bagatelizować niepokojących sygnałów.

 

Zdrowie na pierwszym planie – ekspert odpowiada

Zobacz film, w którym dr n. med. Aleksandra Lewandowska, konsultant krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży wyjaśnia:

• jak rozpoznać pierwsze sygnały kryzysu psychicznego u dziecka lub nastolatka
• kiedy zmiany w zachowaniu powinny zaniepokoić rodzica
• jak rozmawiać z dzieckiem i gdzie szukać pomocy.

W zaledwie kilka minut dowiesz się, jak wspierać dziecko w trudnych chwilach i kiedy warto zgłosić się po pomoc specjalisty.

Zasubskybuj nasz kanał YouTube Akademia NFZ i dołącz do społeczności, która zdrowie stawia na pierwszym planie

 

Jakie sygnały powinny zwrócić Twoją uwagę?

Niepokojące sygnały nie zawsze są łatwe do zauważenia. Nie ma jednej oznaki, która jednoznacznie wskazuje na kryzys psychiczny. Najczęściej jest to połączenie kilku sygnałów, które pojawiają się jednocześnie lub utrzymują przez dłuższy czas. Im wcześniej je zauważysz, tym szybciej dziecko może otrzymać odpowiednie wsparcie i pomoc.

Zwróć uwagę, jeśli u Twojego dziecka pojawiają się:

• obniżony nastrój i przewlekły stres:
  • smutek
  • przeciążenie
  • napięcie
• zaburzenia odżywiania:
  • zajadanie stresu
  • brak apetytu
  • stosowanie restrykcyjnych diet
• objawy ze strony organizmu:
  • bóle głowy, stawów, pleców, brzucha
  • przyspieszone bicie serca
  • nadmierna potliwość
  • drżenie rąk
• problemy ze snem:
  • bezsenność
  • poczucie ciągłego zmęczenia
  • nadmierna senność
• pogorszenie wyników w nauce i spadek motywacji
• wycofanie z relacji z rodziną i rówieśnikami
• drażliwość, płaczliwość, wybuchy złości lub agresja
• problemy w relacjach z otoczeniem
• zachowania ryzykowne:
  • łamanie prawa
  • wandalizm
  • sięganie po substancje psychoaktywne
• zachowania autodestrukcyjne:
  • okaleczanie się
  • myśli i próby samobójcze.

- Zacznę od bardzo ważnego komunikatu do dorosłych: bądźcie uważni na potrzeby swoich dzieci i dbajcie o relacje z najbliższymi, bo jeśli nie ma tego fundamentu, to niestety rodzic nie zauważy znaczących sygnałów, które go powinny zaalarmować, jeśli chodzi o zdrowie i funkcjonowanie dziecka. A sygnałów jest bardzo wiele. Każda znacząca zmiana zachowania czy samopoczucia lub utrzymująca się i nieprzemijająca w czasie, powinna nas zaniepokoić, ale żeby rodzic zareagował musi znać i mieć bezpieczny kontakt ze swoim dzieckiem, wtedy jest to możliwe. Zatem, jeśli moje dziecko sprawia wrażenie smutnego, nieobecnego, ma problemy z nauką, unika kontaktu z rówieśnikami ale również z rodziną, ma problemy ze snem, z apetytem, zgłasza często różnego rodzaju dolegliwości somatyczne, albo było lękowe, nieśmiałe a ku zdziwieniu wszystkich stało się duszą towarzystwa, rozpiera go energia, głównie imprezuje, jest gniewne... zareagujmy – zaznacza dr n. med. Aleksandra Lewandowska

 

Dzieci w sieci

Internet jest dziś naturalną częścią życia dzieci i nastolatków. Służy do nauki, kontaktu z rówieśnikami i rozrywki. Problem pojawia się, gdy zaczyna zastępować relacje z bliskimi, aktywność fizyczną, sen czy codzienne obowiązki.

Nadmierne korzystanie z telefonu, komputera lub mediów społecznościowych może wpływać na samopoczucie, koncentrację, wyniki w nauce i relacje z innymi. Warto zwrócić uwagę, jeśli dziecko spędza w sieci coraz więcej czasu, rezygnuje z dotychczasowych zaintersowań lub reaguje złością i rozdrażnieniem, gdy ograniczasz dostęp urządzeń.

 

Co naprawdę robią nastolatki w sieci?

Telefon towarzyszy dziś dzieciom od najmłodszych lat. Internet jest miejscem nauki, rozrywki i kontaktów z rówieśnikami, ale także przestrzenią, w której młodzi ludzie mogą zetknąć się z przemocą, niebezpiecznymi znajomościami czy treściami, na które są jeszcze za młodzi. Co ważne, rodzice nie zawsze mają świadomość, jak wygląda cyfrowa codzienność ich dzieci.

Badanie przeprowadzone przez NASK (Raport „Nastolatki”, 2025 r.) wśród uczniów i rodziców pokazuje, że skala tych zjawisk może zaskakiwać.

Oto kilka faktów, które szczególnie zwracają uwagę:

1. Smartfon trafia do rąk dzieci coraz wcześniej. Większość otrzymuje go między 9. a 10. rokiem życia, ale wiele dzieci korzysta z własnego telefonu już przed ukończeniem 8 lat.
2. Nastolatki spędzają w Internecie średnio około 5 godzin dziennie, a w dni wolne jeszcze więcej. Rodzice często nie zdają sobie sprawy, ile czasu ich dzieci rzeczywiście są online.
3. Więcej niż co czwarty nastolatek doświadczył przemocy w Internecie. Wyzywanie, ośmieszanie czy poniżanie to problemy, z którymi młodzi ludzie spotykają się znacznie częściej, niż przypuszczają dorośli.
4. Niebezpieczne znajomości nie należą do rzadkości. Część nastolatków spotkała się z osobą poznaną w Internecie, a wielu nie powiedziało o tym nikomu.
5. Kontakt z treściami pornograficznymi następuje bardzo wcześnie. Średni wiek pierwszego zetknięcia się z takimi materiałami to zaledwie 11 lat i 3 miesiące. Część nastolatków otrzymuje również intymne zdjęcia, a niektórzy przyznają, że sami je wysyłali.

Pomoc w „czterech zetkach”

Powiedz, co czujesz. Zdemaskuj emocje

 

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko od dłuższego czasu zmaga się z trudnościami emocjonalnymi lub jego zachowanie Cię niepokoi, nie czekaj, aż problem sam minie. Im wcześniej dziecko otrzyma wsparcie, tym większa szansa na szybki powrót do równowagi.

Pierwszym krokiem może być rozmowa z psychologiem lub pedagogiem szkolnym. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest dostępna w przedszkolach i szkołach, a za jej organizację odpowiada dyrektor placówki.

Możesz także skorzystać z pomocy specjalistów pracujących w placówkach współpracujących z Narodowym Funduszem Zdrowia. Dzieci i młodzież mogą tam otrzymać wsparcie psychologa, psychoterapeuty, terapeuty środowiskowego, a w razie potrzeby również lekarza psychiatry.

W wielu przypadkach nie jest potrzebne skierowanie. Specjalista oceni sytuację dziecka, zaproponuje odpowiednią formę pomocy i jeśli będzie to konieczne skieruje do dalszego leczenia.

– Nie bójmy rozmawiać się z dzieckiem, bo bardzo często rozmowa oparta na zaufaniu i trosce może mu pomóc. Jeśli jednak w naszej ocenie rozmowa z dzieckiem okazała się niewystarczająca i nadal obserwujemy niepokojące zmiany w jego samopoczuciu bądź funkcjonowaniu, dalsze kroki możemy skierować do specjalisty, który jest najbliżej, może być to pedagog lub psycholog szkolny, albo specjaliści zatrudnieni w systemie ochrony zdrowia - wskazuje dr n. med. Aleksandra Lewandowska.

Trzy poziomy opieki nad dzieckiem w kryzysie psychicznym

- Pamiętajmy że budowany model opieki psychiatrycznej nad dzieckiem w wieku rozwojowym zakłada koordynację działań i współpracę, a zatem jeśli psycholog/pedagog szkolny uzna, że adekwatna pomoc potrzebna jest w jednym z ośrodków specjalistycznych, to pokieruje dziecko i rodzica do odpowiedniej placówki. Nie zawsze pierwszym specjalistą musi być lekarz psychiatra dzieci i młodzieży, bo jeśli konsultacja u lekarza jest wskazana to również specjaliści z poszczególnych poziomów referencyjnych to uwzględnią. Natomiast w sytuacji kiedy zdrowie lub życie naszego dziecka jest zagrożone, bezwzględnie powinniśmy z naszym dzieckiem zgłosić się do najbliższej Izby Przyjęć lub wezwać Zespół Ratownictwa Medycznego – podkreśla dr n. med. Aleksandra Lewandowska.

 

Czy wiesz, że…?

• W ciągu 6 lat środki przeznaczane na świadczenia psychiatryczne dla dzieci i młodzieży wzrosły o 501 proc.

• W 2019 r. było to niemal 260 mln zł, a w 2025 r. już ponad 1,556 mld zł.

Zobacz też: Magazyn Ze Zdrowiem - Zdrowie psichiczne dzieci i młodzieży

 

Zdrowie dziecka, to powinno Cię zainteresować:

Stomatolog dla dzieci – co na NFZ?

Zdrowy i bezpieczny powrót do szkoły

Szczepienie przeciw HPV uchroni Twoje dziecko przed rakiem

---

*Raport UNICEF „The State of the World’s Children 2021″