Aktualności

Poradnik Pacjenta: Nie lekceważ ukąszenia kleszcza

• Spacer z psem, zabawa z dzieckiem w parku, praca w ogrodzie czy krótki odpoczynek na trawniku - tyle wystarczy, by złapać nieproszonego pasażera. 

• Kleszcze są aktywne przez większą część roku, a liczba zachorowań na choroby odkleszczowe w Polsce stale rośnie.

• Sprawdź, jak chronić siebie i swoich bliskich oraz co zrobić po ukąszeniu kleszcza.

 

Dlaczego kleszcze są groźne?

Kleszcze są nosicielami wielu patogenów niebezpiecznych dla człowieka. Mogą przenosić bakterie, wirusy i pasożyty wywołujące choroby odkleszczowe, w tym boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu.

Kleszcz pospolity jest pajęczakiem, który w ciągu 2-3 lat przechodzi trzy etapy rozwoju – od larwy, przez nimfę, aż do postaci dorosłej. Aby przejść do kolejnego stadium, musi napić się krwi żywiciela (zwierzęcia lub człowieka).

Co ważne, kleszcz nie musi być duży, aby stanowić zagrożenie. Nimfy, które odpowiadają za wiele zakażeń, mogą mieć wielkość główki od szpilki i często pozostają niezauważone.

Największą aktywność kleszcze wykazują od wiosny do jesieni, szczególnie w miejscach wilgotnych, porośniętych wysoką trawą i krzewami.

 

Borelioza - najczęstsza choroba po ukąszeniu kleszcza 

Borelioza, nazywana również chorobą z Lyme, jest bakteryjną chorobą przenoszoną przez kleszcze. Nie każdy kleszcz jest zakażony i nie każde ukąszenie prowadzi do zachorowania. Jeśli jednak dojdzie do rozwoju choroby, nieleczona borelioza może powodować poważne powikłania dotyczące układu nerwowego, serca oraz stawów.

Choroba może rozwijać się przez wiele miesięcy, a nawet lat. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie pierwszych objawów i wdrożenie odpowiedniego leczenia antybiotykami.

W zaawansowanych przypadkach borelioza może prowadzić do długotrwałych problemów zdrowotnych wymagających leczenia specjalistycznego, rehabilitacji, a niekiedy także hospitalizacji. 

 

Na co zwrócić uwagę po ukąszeniu kleszcza?

Pierwsze objawy zakażenia mogą pojawić się od kilku dni do kliku tygodni po ukąszeniu.

Najbardziej charakterystycznym objawem jest rumień wędrujący. To zaczerwienienie skóry, które stopniowo się powiększa i często przybiera kształt pierścienia z jaśniejszym środkiem. Warto jednak pamiętać, że rumień może mieć też inną postać lub w ogóle nie wystąpić.  

Inne niepokojące objawy:

• gorączka
• uczucie zmęczenia i osłabienia
• bóle głowy
• bóle mięśni i stawów
• objawy przypominające grypę
• ogólne złe samopoczucie. 

WAŻNE! Zniknięcie rumienia nie oznacza samoistnego wyleczenia. Po ukąszeniu kleszcza obserwuj skórę i swoje samopoczucie przez kilka tygodni. 

Koniecznie sprawdź gdzie do lekarza w nocy, w weekend i w święta?

 

Utrzymuje się wysoka liczba zachorowań na choroby przenoszone przez kleszcze

Dane NFZ pokazują, że liczba pacjentów korzystających z pomocy lekarskiej z powodu chorób odkleszczowych stale rośnie.

W 2025 roku lekarze POZ udzielili świadczeń ponad 124 tys. pacjentom z chorobami odkleszczowymi. Wśród nich, aż 83 tys. osób chorowało na boreliozę – chorobę, która nieleczona prowadzi do groźnych powikłań neurologicznych i kardiologicznych.                                                                         

Liczba pacjentów leczonych z powodu chorób odkleszczowych
2022 r.	2023 r.	2024 r.	2025 r.
95 tys.	104 tys.	98 tys.	124 tys.

Kiedy ryzyko zachorowania jest największe?                                          

Zachorowania na choroby odkleszczowe mają wyraźny charakter sezonowy. Najwięcej pacjentów zgłasza się do lekarza POZ w wakacje, tj. od czerwca do sierpnia, gdy częściej przebywamy na świeżym powietrzu - w parkach, ogrodach, lasach czy na działkach.

Choć borelioza występuje najczęściej, szczególnie niebezpieczne jest również kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), choroba wirusowa mogąca prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych. W 2025 r. odnotowano około tysiąc przypadków KZM.

Znacznie więcej danych znajdziesz w portalu NFZ - Zdrowe Dane

 

Jak bezpiecznie usunąć kleszcza?

Jeśli zauważysz kleszcza wbitego w skórę, usuń go jak najszybciej. Im krócej pozostaje przytwierdzony do ciała, tym mniejsze ryzyko przeniesienia niektórych drobnoustrojów chorobotwórczych. 

Badania wskazują, że ryzyko zakażenia boreliozą wzrasta wraz z czasem żerowania kleszcza i wyraźnie zwiększa się po około 36 godzinach od wkłucia.

Do usuwania kleszczy możesz wykorzystać dostępne w aptekach przyrządy, takie jak pęsety, karty czy specjalne lassa. 

Najważniejsze jest, aby:

• uchwycić kleszcza jak najbliżej skóry
• pociągnąć do zdecydowanym, płynnym ruchem
• nie ściskać odwłoka pasożyta. 

Po usunięciu kleszcza dokładnie umyj ręce i zdezynfekuj miejsce wkłucia.

 

Co zrobić, jeśli fragment kleszcza pozostał w skórze?

Podczas usuwania kleszcza może zdarzyć się, że część jego ciała pozostanie w skórze. Jeżeli w skórze pozostał większy fragment, np. główka kleszcza, należy skonsultować się z lekarzem. 

Mniejsze fragmenty aparatu gębowego zwykle nie zwiększają ryzyka zakażenia chorobami odkleszczowymi. W takiej sytuacji najczęściej wystarczy prawidłowa higiena i dezynfekcja miejsca po ukąszeniu. 

 

Czego nie robić podczas usuwania kleszcza?

Wokół usuwania kleszczy wciąż krąży wiele mitów. Niektóre popularne metody mogą przynieść więcej szkody, niż pożytku. Według dr Agnieszki Jankowskej-Zduńczyk, nieprawidłowe usuwanie kleszcza zwiększa ryzyko zakażenia niektórymi drobnoustrojami chorobotwórczymi. 

Dlatego pamiętaj by kleszcza:

• nie wyciągać „gołymi” palcami
• nie rozgniatać
• nie wyciskać
• nie wykręcać
• nie przypalać
• nie smarować tłustymi substancjami lub innymi chemikaliami np. kosmetykami do ciała, oliwą z oliwek
• nie usuwać igłą, ani ostrymi narzędziami.

 

Czy wiesz, że…?

Jeśli kleszcz zostanie w całości usunięty przed upływem 24 - 48 h od ukąszenia, ryzyko rozwoju choroby jest mniejsze.

 

Kiedy po ukąszeniu kleszcza zgłosić się do lekarza?

Nie każde ukąszenie kleszcza wymaga wizyty w gabinecie lekarskim. Są jednak sytuacje, których nie należy bagatelizować.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

• po usunięciu kleszcza pojawiło się zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia
• nie udało się całkowicie usunąć pasożyta i w skórze pozostał większy fragment jego ciała
• wystąpiły niepokojące objawy, takie jak:
  • wysoka gorączka
  • nudności lub wymioty
  • silny ból głowy
  • zaburzenia neurologiczne
  • inne gwałtownie narastające dolegliwości.

Lekarz oceni sytuację i zdecyduje, czy konieczna jest dalsza diagnostyka lub leczenie. Jeśli lekarz zadecyduje o konieczności interwencji chirurgicznej, otrzymasz odpowiednie skierowanie.

Koniecznie przeczytaj w czym może Ci pomóc lekarz podstawowej opieki zdrowotnej?

 

Nie badaj kleszcza. Obserwuj siebie

Po ukąszeniu wiele osób zastanawia się, czy warto oddać kleszcza do badania laboratoryjnego. Eksperci nie rekomendują takiego postępowania.

– Takie badanie, zgodnie z przepisami, nie może być uznane za badanie diagnostyczne. Co więcej, nie jest także rekomendowane przez gremia naukowców oraz specjalistów w dziedzinie chorób zakaźnych – informuje Monika Pintal-Ślimak, prezes Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych.

Badanie kleszcza może wykazać jedynie, czy był on nosicielem określonych drobnoustrojów. Nie pozwala natomiast stwierdzić, czy doszło do zakażenia człowieka.

Nawet dodatni wynik badania kleszcza nie oznacza, że patogen został przeniesiony do organizmu. Z kolei wynik ujemny nie daje całkowitej gwarancji bezpieczeństwa.

Po usunięciu pasożyta:

• obserwuj miejsce ukąszenia przez kilka tygodni
• zwracaj uwagę na pojawienie się rumienia wędrującego
• kontroluj swoje samopoczucie
• zgłoś się do lekarza, jeśli wystąpią objawy mogące wskazywać na boreliozę lub inną chorobę odkleszczową.

To właśnie obserwacja organizmu i ocena objawów mają największe znaczenie diagnostyczne.

 

Jak chronić się przed ukąszeniem kleszcza?

Całkowite uniknięcie kontaktu z kleszczami nie zawsze jest możliwe, ale ryzyko ukąszenia można znacząco ograniczyć.

Pamiętaj o kilku prostych zasadach:

• unikaj przedzierania się przez wysokie trawy, zarośla i wilgotne tereny porośnięte gęstą roślinnością
• na spacery do lasu lub parku zakładaj pełne obuwie, długie spodnie i ubrania z długimi rękawami
• wybieraj jasne ubrania – łatwiej zauważysz na nich kleszcza
• stosuj preparaty odstraszające kleszcze (repelenty) zgodnie z zaleceniami producenta
• po powrocie do domu dokładnie obejrzyj całe ciało, zwłaszcza:
  • pachwiny
  • pachy
  • zgięcia kolan
  • okolice uszu
  • linię włosów
  • brzuch i okolice pasa.
• wytrzep odzież i sprawdź zwierzęta domowe, które mogły przynieść kleszcze do domu.

Najważniejsze - reaguj szybko. Ukąszenie kleszcza nie musi oznaczać choroby. Kluczowe znaczenie ma jednak szybkie usunięcie pasożyta oraz obserwacja organizmu przez kolejne tygodnie.

Jeżeli po ukąszeniu pojawi się rumień wędrujący, gorączka, bóle głowy lub inne niepokojące objawy, nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem. Wczesne rozpoznanie boreliozy i innych chorób odkleszczowych pozwala uniknąć poważnych powikłań i zwiększa skuteczność leczenia.

 

Inni przeczytali też:

Uwaga! Oszuści mogą podszywać się pod Narodowy Fundusz Zdrowia

Planujesz wakacje za granicą? Zabierz ze sobą EKUZ

Stomatolog na NFZ – co Ci przysługuje?