Dla Pacjenta

Nauka w państwach członkowskich UE/EFTA

Osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia, które udają się do  innego państwa członkowskiego UE/EFTA w celu podjęcia studiów lub nauki w szkole, które chcą skorzystać z rzeczowych świadczeń zdrowotnych, niezbędnych z przyczyn medycznych, w trakcie pobytu czasowego w danym państwie członkowskim UE/EFTA powinny legitymować się Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ).

Zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, EKUZ uprawnia posiadacza do rzeczowych świadczeń zdrowotnych, które stają się niezbędne z powodów medycznych podczas pobytu w danym państwie członkowskim UE/EFTA. Zakres świadczeń niezbędnych dla danej osoby ustala lekarz, biorąc pod uwagę, w szczególności, charakter świadczeń oraz planowany czas trwania pobytu. Zasadą jest, iż uprawnionemu należy udzielić wszystkich niezbędnych świadczeń umożliwiających mu kontynuowanie pobytu, tak, aby nie musiał on wracać do kraju w którym jest ubezpieczony w celu uzyskania lub kontynuacji rozpoczętego leczenia. Ponadto, lekarz powinien potraktować uprawnionego w podobny sposób, jak osobę ubezpieczoną w danym państwie członkowskim. Prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych przysługuje wyłącznie w ramach powszechnego systemu ubezpieczenia społecznego.

Powyższe wynika z  art. 19 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, oraz decyzji Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr S1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego.

 

Jak złożyć wniosek oraz uzyskać EKUZ

Uzyskanie EKUZ możliwe jest poprzez złożenia wniosku we właściwym ze względu na zgłoszone miejsce zamieszkania, Oddziale Wojewódzkim NFZ (OW NFZ).

Zgodnie z art. 77 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U z 2008 nr 164 poz. 1027 z póź. zm), Oddziałem właściwym dla wnioskodawcy jest OW NFZ, który został wskazany w zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego, i jest to Oddział zgodny z miejscem zamieszkania na terytorium RP.

Wypełniony wniosek, zawierający czytelny podpis oraz wymagane dane, wraz z załącznikami należy złożyć w OW NFZ, w jeden z następujących sposobów:

  • osobiście lub za pośrednictwem osoby upoważnionej;
  • pocztą (w tym pocztą elektroniczną);
  • faksem;

W przypadku, gdy przesłany wniosek nie zawiera podpisu, wnioskodawca ma wyłącznie możliwość osobistego odbioru EKUZ. Istnieje możliwość wydawania EKUZ przez OW NFZ, który nie jest właściwy, czyli do którego wnioskodawca został przypisany ze względu na miejsce zamieszkania zadeklarowane przy zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.
Dotyczy to jednak wyłącznie:

  • wnioskodawców, dla których możliwe jest potwierdzenie przez OW NFZ, iż mają oni status "ubezpieczony";
  • sytuacji wyjątkowych, związanych np. z faktem podjęcia nauki w danym województwie, siedzibą pracodawcy, czy wykonywaniem pracy w województwie innym niż województwo, w którym ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczony został przypisany do  OW NFZ. Dotyczy to również sytuacji związanych z koniecznością pilnego uzyskania EKUZ z uwagi np. na wyjazd turystyczny.

W przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku przez OW NFZ, który nie jest właściwy, będzie się wiązało z koniecznością dodatkowej weryfikacji statusu osoby, OW NFZ:

  • informuje wnioskodawcę o konieczności przesłania dokumentacji do Oddziału właściwego ze względu na zgłoszone miejsce zamieszkania;
  • informuje wnioskodawcę, iż okres ważności na jaki karta będzie wydana liczony będzie od dnia złożenia wniosku w danym OW NFZ (niewłaściwym);
  • informuje wnioskodawcę, że karta po jej wygenerowaniu przez właściwy OW NFZ może zostać odebrana w OW NFZ, w którym został złożony wniosek - w takim przypadku na wniosku przed przesłaniem go do OW NFZ właściwego należy wybrać opcję: "Osobiście" i zaznaczyć Polę: "w Oddziale Wojewódzkim, w którym złożony został wniosek".
 
Niezbędne dokumenty do uzyskania EKUZ, gdy celem pobytu jest podjęcie studiów lub nauki w szkole:
  1. Wniosek o EKUZ,
  2. Zaświadczenie o podjęciu studiów lub nauki w szkole, tj.:
    • zaświadczenie wydane przez polską uczelnię / szkołę delegującą wnioskodawcę do podjęcia nauki / odbycia studiów lub bezpłatnych praktyk w innym państwie członkowskim UE/EFTA, lub
    • zaświadczenie wydane przez zagraniczną uczelnię / szkołę przyjmującą wnioskodawcę w poczet uczniów / studentów lub
    • na bezpłatne praktyki;
    • lub legitymacja ucznia / studenta, w przypadku wnioskodawców, którzy podjęli już naukę i wniosek jest składany w trakcie trwania roku szkolnego / akademickiego;

W przypadku, gdy Oddział Wojewódzki NFZ nie będzie w stanie potwierdzić prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, wnioskodawca zgłoszony do ubezpieczenia jako członek rodziny w celu uzyskania EKUZ w związku z wyjazdem w celu podjęcia studiów lub nauki, zobowiązany jest przedstawić dokumenty potwierdzające prawo do świadczeń na koszt NFZ, w tym:

  • dokument potwierdzający prawo do świadczeń głównego ubezpieczonego,
  • dokument potwierdzający fakt zgłoszenia wnioskodawcy do ubezpieczenia jako  członka rodziny tj. ZUS ZCNA.

 

Zaświadczenie wystawione przez uczelnię / szkołę powinno zawierać następujące dane:
  • pełną nazwa uczelni lub szkoły z dokładnym adresem i danymi kontaktowymi,
  • imię, nazwisko i data urodzenia ucznia lub studenta,
  • podpis osoby upoważnionej przez daną uczelnię lub szkołę do wystawienia zaświadczenia lub legitymacji studenckiej na wymienionym dokumencie,
  • dokładny dzień rozpoczęcia semestru lub roku akademickiego oraz dzień zakończenia danego semestru lub roku akademickiego, w trakcie którego wnioskująca o EKUZ osoba będzie posiadała status ucznia, studenta danej szkoły lub uczelni, lub okres w jakim odbywane będą praktyki*:
  • informację, iż praktyki nie wiążą się z uzyskaniem wynagrodzenia, skutkującego objęciem ustawodawstwem danego kraju
  • datę wystawienia zaświadczenia**;

* W przypadku, gdy zaświadczenie nie będzie precyzyjnie określało okresu nauki osoby wnioskującej, a będzie wskazany tylko rok lub semestr akademicki, EKUZ wydana zostanie na okres zgodny z datami rozpoczęcia i zakończenia najbliższego semestru letniego lub zimowego, które obowiązują w polskich szkołach i uczelniach.
**Zaświadczenia wystawiane przez uczelnię lub szkołę, powinny zostać wystawione  z datą nie wcześniejszą niż 90 dni od dnia złożenia wniosku o EKUZ. Zaświadczenia wystawione z datą wcześniejszą niż 90 dni od dnia złożenia wniosku, nie będą stanowić podstawy do wydania EKUZ.

 
Ważne informacje związane z wyjazdem w celu podjęcia studiów lub nauki w szkole:

UWAGA Zaświadczenie warunkowe wskazujące, iż osoba została przyjęta na studia / do szkoły, ale pod warunkiem dokonania dodatkowych czynności związanych np. z opłatą, dostarczeniem dokumentów, nie stanowi potwierdzenia faktu posiadania statusu studenta / ucznia, niezbędnego do wydania EKUZ.

W przypadku, gdy na podstawie wydanego przez zagraniczną uczelnię lub szkołę zaświadczenia lub legitymacji wystawionej w języku obcym, nie można jednoznacznie określić, faktu dalszego kształcenia się przez osobę, której ma być wydana karta. Oddział Wojewódzki NFZ w celu ustalenia prawa do świadczeń może żądać od wnioskującego, tłumaczenia przysięgłego dokumentu, na język polski lub angielski.

Wyjazd na uczelnię w charakterze wolnego słuchacza lub podjęcie nauki  w szkole językowej nie uprawnia do otrzymania statusu studenta w rozumieniu wspólnotowych przepisów o koordynacji.

EKUZ wydawana jest zgodnie z tytułem do ubezpieczenia, w związku z czym gdy student podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ z tytułu pracy najemnej lub prowadzenia działalności na własny rachunek, EKUZ wydawana jest zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi pracowników i osób prowadzących działalność na własny rachunek.

 

Prawa przysługujące osobie ubezpieczonej w trakcie pobytu w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EFTA, związanego z podjęciem studiów lub nauką w szkole

Osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia wyjeżdżające do innego państwa członkowskiego UE/EFTA w celu podjęcia studiów lub nauki w szkole (podstawowej, gimnazjum lub średniej) , mają prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych, które stają się niezbędne z powodów medycznych w trakcie pobytu w innym państwie członkowskim UE/EFTA.

Każdorazowo zakres niezbędnych dla danej osoby rzeczowych świadczeń zdrowotnych ustala lekarz. Pod uwagę brany jest w szczególności charakter świadczeń oraz czas trwania pobytu. Zasadą jest, iż uprawnionemu należy udzielić wszystkich niezbędnych świadczeń umożliwiających mu kontynuowanie pobytu, tak, aby nie musiał on wracać do kraju w którym jest ubezpieczony w celu uzyskania lub kontynuacji rozpoczętego leczenia. Ponadto, lekarz powinien potraktować uprawnionego w podobny sposób, jak osobę ubezpieczoną w danym państwie członkowskim. Prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych przysługuje wyłącznie w ramach powszechnego systemu ubezpieczenia społecznego.

W celu skorzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych w trakcie czasowego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo ubezpieczenia niezbędne jest przedstawienie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ).

Zgodnie z  decyzją Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr S1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącą europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego „z europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego należy korzystać we wszystkich przypadkach pobytu czasowego, podczas którego ubezpieczony wymaga opieki zdrowotnej, niezależnie od celu pobytu, który może mieć związek z turystyką, działalnością zawodową czy nauką”.

EKUZ nie można jednak używać , gdy jedynym celem pobytu za granicą jest uzyskanie określonego leczenia.

 

Utrata prawa:

Prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt Narodowego Funduszu Zdrowia ustaje w przypadku, gdy osoba legitymująca się EKUZ traci prawo do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ, m.in. gdy:

  • uczeń/student przestaje spełniać wymogi niezbędne do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny – np. ukończenie nauki/studiów/studiów doktoranckich lub skreślenie z listy uczniów/studentów/uczestników studiów doktoranckich lub ukończenie 26 lat;
  • główny ubezpieczony, który zgłosił ucznia/studenta do ubezpieczenia jako członka rodziny traci prawo do świadczeń;
  • uczeń/student uzyskuje własny tytuł do ubezpieczenia w państwie członkowskim innym niż Polska np. w związku z podjęciem pracy.

Zgodnie z decyzją Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr S1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącą europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego EKUZ stanowi dowód na to, że jej posiadacz jest uprawniony w państwie członkowskim pobytu do świadczeń rzeczowych z tytułu choroby, które stają się niezbędne ze względów medycznych i które są udzielane podczas pobytu czasowego z innym państwie członkowskim UE/EFTA z myślą o zapobieżeniu przymusowemu powrotowi posiadacza karty do państwa właściwego, czyli państwa ubezpieczenia, przed końcem planowanego pobytu w celu poddania się wymaganemu leczeniu.
Celem świadczeń tego typu jest umożliwienie ubezpieczonemu kontynuowania pobytu w innym państwie członkowskim UE/EFTA niż państwo właściwe, w warunkach bezpiecznych dla jego zdrowia.

Wzór awersu Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego został określony w  decyzji Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr S2 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej specyfikacji technicznych europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego, w dwóch następujących wariantach:

Wszystkie państwa członkowskie UE/EFTA wydają Kartę według tego wzoru, z tym że napis "Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego" oraz nazwy pól na karcie zapisane są w języku urzędowym państwa wydającego kartę. Rozmieszczenie pól jest identyczne na kartach wydawanych przez wszystkie państwa członkowskie UE/EFTA, a zatem można porównać kartę wydaną, np. przez Grecję z polską EKUZ, by ustalić zawartość danego pola.

Rewers EKUZ może zostać dowolnie wykorzystany przez państwa członkowskie, np. może być nim narodowa karta ubezpieczenia zdrowotnego. Część państw członkowskich UE/EFTA zdecydowała się na połączenie EKUZ i kart narodowych (np. Niemcy, Luksemburg).
Wzory EKUZ wydawanych przez poszczególne państwa członkowskie UE/EFTA - awersu i rewersu - można znaleźć na  stronie internetowej Komisji Administracyjnej ds. Zabezpieczenia Społecznego .

Wzór Certyfikatu tymczasowo zastępującego Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego również jest określony w Decyzji S2. Poszczególne państwa członkowskie wystawiają certyfikat w swoich językach urzędowych.

Wzór certyfikatu w języku polskim

 

Wniosek przeznaczony jest dla osób ubezpieczonych w NFZ, członków rodzin zgłoszonych przez osoby ubezpieczone, osób nieubezpieczonych posiadających prawo do świadczeń na gruncie przepisów krajowych, których wyjazd do innego niż Polska państwa członkowskiego UE/EFTA jest związany z pobytem czasowym, tj. wyjazd turystyczny, wyjazd w celu nauki (szkoła/studia) lub inny wyjazd czasowy, który nie jest związany z wykonywaniem pracy, przeniesieniem miejsca zamieszkania lub uzyskaniem leczenia planowanego.

Wniosek o EKUZ dla osób wyjeżdżających w związku z nauką lub studiami:

Wniosek o wydanie EKUZ w związku z czasowym pobytem w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EFTA (PDF)

Wniosek o wydanie EKUZ w związku z czasowym pobytem w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EFTA (DOCX)

Od jakiej daty liczone jest, stanowiące podstawę do wydania karty EKUZ, prawo do świadczeń dla osoby, która ukończyła naukę?

W przypadku uczniów klas programowo najwyższych określonych w §2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r., 4 miesięczny okres przysługiwania uprawnień biegnie od ostatniego piątku kwietnia danego roku, czyli od dnia zakończenia zajęcia dydaktyczno-wychowawczych i otrzymania świadectwa ukończenia szkoły, o ile nie przystąpili do matury. W przypadku, gdy uczeń przystąpił do matury – od dnia otrzymania świadectwa maturalnego.

 

Czy student, który podejmie w innym państwie członkowskim UE/EFTA pracę, z tytułu której objęcie obowiązkiem ubezpieczeniowym jest wyłącznie dobrowolne, może posługiwać się polską kartą EKUZ?

Od dnia podjęcia pracy osoba studiująca w innym państwie członkowskim UE/EFTA podlega ustawodawstwu tego państwa, czyli powinna być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od tego, czy obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia leży po stronie pracodawcy czy to pracownik powinien zgłosić się do ubezpieczenia dobrowolnie. Brak zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego może skutkować poniesieniem pełnych, często bardzo wysokich, kosztów leczenia np. w przypadku wystąpienia wypadku przy pracy.

 

Czy student pracujący w innym państwie członkowskim UE/EFTA może posługiwać się polską kartą EKUZ?

Od dnia podjęcia pracy osoba studiująca w innym państwie członkowskim UE/EFTA podlega ustawodawstwu tego państwa, czyli powinna być w tym państwie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Równocześnie rodzic, do którego ubezpieczenia dziecko było dotąd zgłoszone, powinien wyrejestrować je ze swojego ubezpieczenia, ponieważ z chwilą podjęcia pracy traci ono status członka rodziny.
Posługiwanie się polską EKUZ w celu skorzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych po podjęciu pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA będzie skutkować wystąpieniem przez NFZ z roszczeniem regresowym o zwrot poniesionych kosztów leczenia w wyniku nieuprawnionego posługiwania się kartą.

 

Czy osoba wyjeżdżająca na uczelnię w charakterze wolnego słuchacza w innym państwie członkowskim UE/EFTA może otrzymać polską kartę EKUZ?

Osoba wyjeżdżająca do innego państwa UE/EFTA w celu kontynuowania nauki w charakterze wolnego słuchacza, w zależności od posiadanego w Polsce statusu ubezpieczeniowego może uzyskać EKUZ wydany na zasadach turystycznych.

 

Czy karta EKUZ przysługuje także uczniom/studentom wyjeżdżającym za granicę na praktyki uczniowskie/studenckie?

EKUZ przysługuje polskiemu uczniowi/studentowi, o ile w państwie, w którym odbywa praktyki nie nabędzie własnego tytułu do ubezpieczenia, na co wskazuje art. 32 rozporządzenia nr 883/2004.
Należy mieć na względzie, iż z chwilą podjęcia pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA osoba ucząca się w tym państwie traci status członka rodziny, a tym samym prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ.

 

Na jakich zasadach wydawana jest karta EKUZ osobom uczącym się poza granicami Polski?

Uczniowie uczęszczający do szkoły na terytorium innego państwa członkowskiego UE/EFTA oraz osoby wyjeżdżające na studia do innego państwa członkowskiego UE/EFTA w celu uzyskania EKUZ muszą złożyć następujące dokumenty: wniosek o wydanie EKUZ, dokumenty potwierdzające zgłoszenie do ubezpieczenia (ZUS ZCZA lub ZUS ZCNA), dokument potwierdzający ubezpieczenie rodzica, który zgłosił dziecko do ubezpieczenia), zaświadczenie lub legitymacja szkolna ważne na dany rok szkolny ze szkoły znajdującej się na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA bądź zaświadczenie z uczelni w państwie pobytu lub zaświadczenie z polskiej uczelni. Zaświadczenie z uczelni/szkoły w innym państwie członkowskim UE/EFTA powinno zawierać następujące informacje:

  • pełną nazwa uczelni lub szkoły z dokładnym adresem i danymi kontaktowymi,
  • imię, nazwisko i data urodzenia ucznia lub studenta,
  • podpis osoby upoważnionej przez daną uczelnię lub szkołę do wystawienia zaświadczenia lub legitymacji studenckiej na wymienionym dokumencie,
  • dokładny dzień rozpoczęcia semestru lub roku akademickiego oraz dzień zakończenia danego semestru lub roku akademickiego, w trakcie którego wnioskująca o EKUZ osoba będzie posiadała status ucznia, studenta danej szkoły lub uczelni, lub okres w jakim odbywane będą praktyki:
  • informację, iż praktyki nie wiążą się z uzyskaniem wynagrodzenia, skutkującego objęciem ustawodawstwem danego kraju
  • datę wystawienia zaświadczenia

Zaświadczenie wystawiane przez uczelnię lub szkołę, stanowiące podstawę do wystawienia EKUZ dla osób zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny wyjeżdżających do innego państwa UE/EFTA w celu odbycia tam studiów lub uczęszczania do szkoły podstawowej, gimnazjum lub średniej, powinny zostać wystawione z datą nie wcześniejszą niż 90 dni od dnia złożenia wniosku o EKUZ. Zaświadczenia wystawione z datą wcześniejszą niż 90 dni od dnia złożenia wniosku, nie będą stanowić podstawy do wydania EKUZ.

W przypadku, gdy na podstawie wydanego przez zagraniczną uczelnię/szkołę zaświadczenia lub legitymacji wystawionej w języku obcym, nie można jednoznacznie określić faktu dalszego kształcenia się przez osobę, której karta ma być wydana, OW NFZ w celu ustalenia prawa do świadczeń może żądać od wnioskującego tłumaczenia przysięgłego dokumentu na język polski lub angielski.