Dla Pacjenta

Zamieszkanie w innym państwie UE/EFTA

Swoboda przemieszczania się stanowi jedną z nadrzędnych zasad obowiązujących obywateli Unii Europejskiej. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego daje również możliwość zmiany miejsca zamieszkania na znajdujące się w innym państwie niż państwo właściwe w zakresie zabezpieczenia społecznego, tj. państwo, w którym dana osoba jest ubezpieczona.

Zgodnie z przepisami o koordynacji ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, którzy mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim UE/EFTA niż państwo właściwe (w którym są ubezpieczeni), otrzymują w państwie członkowskim miejsca zamieszkania świadczenia rzeczowe udzielane w imieniu właściwej instytucji, przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa, tak jak gdyby byli oni ubezpieczeni na mocy tego ustawodawstwa. Powyższe oznacza, że osoba ubezpieczona w jednym z państw członkowskich UE/EFTA ma prawo do pełnego zakresu rzeczowych świadczeń zdrowotnych w państwie miejsca zamieszkania. Podstawę do korzystania z takiego zakresu świadczeń stanowi dokument przenośny S1 - rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną (dotychczas wydawano odpowiednio: formularz E 106, E109, E 120, E121).

W Polsce do dokumentu S1 uprawnione są osoby posiadające miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EFTA, które podlegają ustawodawstwu polskiemu i które:

  • podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ
  • lub są członkami rodziny osoby podlegającej ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce 
  • albo posiadają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na koszt NFZ pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, do 30 dni po wygaśnięciu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a w przypadku:
    • osób, które ukończyły szkołę ponadgimnazjalną – przez 6 m-cy od dnia zakończenia nauki, 
    • osób, które ukończyły szkołę wyższą - przez 4 m-ce od dnia zakończenia nauki, 
    • osób pobierających zasiłek przyznany na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym – przez okres pobierania tego zasiłku, 
    • osób ubiegających się o przyznanie emerytury lub renty – w okresie trwania postępowania o przyznanie tych świadczeń,
  • co do których, zgodnie z polskim ustawodawstwem, fakt zamieszkiwania na terenie innego państwa UE/EFTA nie skutkuje utratą prawa do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce.


Warunkiem uzyskania prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania jest zarejestrowanie dokumentu S1 w instytucji miejsca zamieszkania, tzn. w zagranicznej kasie chorych wskazanej we wniosku o wydanie dokumentu s1 osobie zamieszkałej w innym państwie ue/efta (punkt 2 tego wniosku)

Utrata prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wynikających z dokumentu S1

Prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych udzielanych na podstawie dokumentu S1 wydanego przez NFZ przysługuje tak długo, jak osoba, której dokument ten został wydany:

  • podlega ustawodawstwu polskiemu w przypadku, kiedy dokument wydano bezterminowo albo w okresie ważności dokument wydanego na czas określony,
  • mieszka w innym niż Polska państwie UE/EFTA

Osoba przestaje podlegać ustawodawstwu polskiemu, m.in. w następujących przypadkach:

  • jeżeli podejmie pracę w państwie UE/EFTA innym niż Polska, będącym jej państwem zamieszkania
  • jeżeli pobierając polską emeryturę albo rentę uzyska prawo do emerytury albo renty w państwie UE/EFTA innym niż Polska, będącym jej państwem zamieszkania
  • jeżeli jej tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ wygaśnie (szerzej informacja poniżej)

Prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ osób ubezpieczonych wygasa po upływie 30 dni od dnia ustania tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia, np. 30 dnia od dnia:

  • rozwiązania stosunku pracy (dotyczy to osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, mianowania, oraz żołnierzy i funkcjonariuszy) lub też w przypadku otrzymania bezpłatnego urlopu dłuższego niż 30 dni
  • zakończenia lub wyrejestrowania działalności gospodarczej
  • utraty statusu rolnika
  • utraty czy zawieszenia prawa do pobierania świadczenia emerytalno-rentowego
  • utraty prawa do świadczenia społecznego (innego niż zasiłek dla osób bezrobotnych czy świadczenie emerytalno – rentowe), np.  zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, czy świadczenie pielęgnacyjne

Wraz z wygaśnięciem prawa do świadczeń zdrowotnych osoby ubezpieczonej w NFZ prawo to wygasa również dla osób zgłoszonych przez te osoby do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członkowie rodziny.

W przypadku osób które ukończyły szkołę wyższą prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wygasa po upływie 4 miesięcy od dnia zakończenia nauki, a w przypadku osób, które ukończyły szkołę ponadgimnazjalną – po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki, ale w obu przypadkach nie później niż z chwilą ukończenia 26 roku życia.

Osoby pobierające zasiłek przyznany na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym posiadają prawo do świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ przez okres pobierania tego zasiłku, jeżeli prawo do zasiłku chorobowego  nabyły w okresie, w którym podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ.

Osoby ubiegające się o przyznanie emerytury lub renty posiadają prawo do świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ w okresie trwania postępowania o przyznanie tych świadczeń, o ile wniosek do organu emerytalno-rentowego o przyznanie emerytury lub renty złożyły w okresie, w którym podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ.

Obowiązek informowania NFZ o zmianach w sytuacji życiowej mających wpływ na prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych

Każda osoba, która posiada ważny dokument potwierdzający jej prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych, tzn. dokument S1 wydany przez NFZ zobowiązana jest na mocy unijnych przepisów o koordynacji do niezwłocznego informowania tej instytucji – właściwego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, o każdej zmianie w jej sytuacji ubezpieczeniowej, która może mieć wpływ na jej prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt tej instytucji. Obowiązek ten spoczywa również na osobach zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce, jako członkowie rodziny lub na ich przedstawicielach ustawowych (w przypadku dzieci do 18 roku życia).

Do takich istotnych zmian należy m.in.:

  • zmiana państwa zamieszkania,
  • podjęcie pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA, 
  • uzyskanie świadczeń emerytalnych lub rentowych wypłacanych przez instytucję emerytalno-rentową innego państwa członkowskiego UE/EFTA, 
  • utrata statusu członka rodziny zgodnie z ustawodawstwem państwa zamieszkania.

Niepoinformowanie NFZ o zmianach w sytuacji życiowej mających wpływ na prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych skutkować może utratą prawa do tych świadczeń albo obciążeniem kosztami tych świadczeń.

W przypadku kiedy osoba ubezpieczona w NFZ przenosi miejsce zamieszkania do innego państwa członkowskiego, a przed wyjazdem nie dopełni procedury uzyskania dokumentu uprawniającego do korzystania z pełnego zakresu rzeczowych świadczeń zdrowotnych lub procedura taka nie zostanie zakończona przed wyjazdem tej osoby, do czasu faktycznego jej zakończenia ubezpieczony ma prawo korzystać ze świadczeń rzeczowych na podstawie EKUZ. Należy przy tym pamiętać, że EKUZ uprawnia wyłącznie do świadczeń o charakterze niezbędnym z medycznego punktu widzenia z uwzględnieniem stanu zdrowia pacjenta oraz przewidywanego okresu pobytu na terenie. Zatem zasadniczo w przypadku zamieszkiwania na terenie innego państwa członkowskiego niż państwo właściwe, zakres świadczeń przysługujących na podstawie EKUZ ulega rozszerzeniu.

Osoba uprawniona do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ (szerzej w TWOJE PRAWA I ICH UTRATA) a zamieszkała w innym państwie członkowskim UE/EFTA powinna uzyskać dokument S1 Dokument ten należy zarejestrować w instytucji miejsca zamieszkania wskazanej we WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1 (punkt 2 tego wniosku). Dokument S1 wydają oddziały wojewódzkie NFZ oraz ich delegatury.

UWAGA! Równolegle z wystawieniem dokumentu S1, oddział wojewódzki NFZ informuje o tym fakcie instytucję miejsca zamieszkania wskazaną na WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1. Dlatego też, zmiana zadeklarowanej przez Państwa instytucji miejsca zamieszkania, w której chcieliby Państwo się zarejestrować, wymaga zwrócenia wydanego już dokumentu S1 do oddziału wojewódzkiego NFZ i ponownego złożenia wniosku.

W celu uzyskania dokumentu S1 należy złożyć wniosek o wydanie dokumentu s1 osobie zamieszkałej w innym państwie ue/efta w oddziale wojewódzkim NFZ lub jego delegaturze.

UWAGA! Osoba zamieszkała w innym państwie UE/EFTA zobowiązana jest do poinformowania płatnika składek, którym jest m.in. pracodawca, ZUS dla osób pracujących na własny rachunek, emerytów i rencistów, KRUS dla rolników i osób pobierających rolnicze świadczenia emerytalno-rentowe, inny właściwy organ wypłacający emeryturę, rentę lub zasiłek, o aktualnym adresie zamieszkania w innym państwie UE/EFTA.
Do WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1 OSOBIE ZAMIESZKAŁEJ W INNYM PAŃSTWIE UE/EFTA należy załączyć dokument wydany przez płatnika składek potwierdzający zgłoszenie mu zmiany miejsca zamieszkania na adres zagraniczny wskazany we Wniosku zawierający wskazanie właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ, m.in. ZUS ZUA, ZUS ZZA, ZUS ZCNA.

Z WNIOSKIEM O WYDANIE DOKUMENTU S1 OSOBIE ZAMIESZKAŁEJ W INNYM PAŃSTWIE UE/EFTA w szczególności wystąpić może:

  • Osoba stale wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek w Polsce mieszkająca w innym państwie UE/EFTA w tym pracownik przygraniczny, tzn. osoba wykonująca działalność zawodową w Polsce, które do miejsca zamieszkania w innym państwie UE/EFTA powraca każdego dnia lub co najmniej raz w tygodniu
  • Osoba stale wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek jednocześnie w Polsce i w innym państwie UE/EFTA zamieszkała w państwie UE/EFTA innym niż państwa, w których wykonuje działalność zawodową
    Dodatkowo do wniosku należy załączyć dokument A1 wydany przez ZUS
  • Osoba wykonująca w państwie UE/EFTA innym niż Polska, w którym mieszka, pracę najemną na rzecz polskiego pracodawcy
    Dodatkowo do wniosku należy załączyć dokument A1 wydany przez ZUS
  • Osoba, która posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na koszt NFZ pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na pobieranie zasiłku przyznanego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym 
  • Osoba pobierająca świadczenia przedemerytalne, tzn. emeryturę pomostową, świadczenie przedemerytalne lub zasiłek przedemerytalny, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
  • Członek rodziny osoby ubezpieczonej (obowiązkowo lub dobrowolnie – jeżeli mieszka ona w Polsce a jeżeli nie mieszka w Polsce – ubezpieczonej obowiązkowo, podlegającej ustawodawstwu polskiemu, jako właściwemu, oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu w NFZ), jeżeli został on zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ przez tę osobę a mieszka w innym państwie UE/EFTA niż państwo zamieszkania osoby ubezpieczonej

UWAGA! Wniosek wypełnia się oddzielnie dla każdego członka rodziny spełniającego ww. warunki

  • Emeryt lub rencista pobierający polskie świadczenie emerytalne lub rentowe
  • Członek rodziny emeryta lub rencisty pobierającego polskie świadczenie emerytalne lub rentowe
  • Osoba ubiegająca się o przyznanie emerytury lub renty, która posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na koszt NFZ pomimo wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na złożenie w polskim organie emerytalno-rentowym wniosku o przyznanie renty albo emerytury.


UWAGA! W celu rejestracji dokument S1 należy przedłożyć dokument instytucji właściwej w państwie zamieszkania. W sytuacji gdy dokument S072 jest przekazany do instytucji właściwej innego kraju członkowskiego UE/EFTA poprzez system elektronicznej wymiany informacji EESSI, wnioskodawca otrzymuje poświadczenie wystawienia dokumentu S072/S1. W celu rejestracji dokumentu przesłanego drogą elektroniczną należy skontaktować się z instytucją właściwą w państwie zamieszkania, która została wskazana w pkt 3 WNIOSKU.