Dla Pacjenta

Praca w państwach członkowskich UE/EFTA

Osoby, które podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce mogą wykonywać pracę w innym państwie członkowskim UE/EFTA jako:
  • Pracownik najemny, osoba pracująca na własny rachunek: osoba, która z tytułu zatrudnienia, podlega ubezpieczeniu w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego lub w ramach ubezpieczenia dobrowolnego o charakterze ciągłym, poprzez odprowadzane na to ubezpieczenie składki. Osobie takiej przysługuje pełen zakres świadczeń zdrowotnych, zarówno w państwie zatrudnienia, jak i w państwie zamieszkania. W czasie pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego niż zamieszkania i zatrudnienia, osobie takiej przysługują świadczenia zdrowotne niezbędne z medycznego punktu widzenia podczas pobytu.

  • Pracownik przygraniczny: osoba pracująca na własny rachunek lub zatrudniona w państwie członkowskim innym niż państwo zamieszkania i do którego wraca każdego dnia lub co najmniej raz w tygodniu. Pracownik przygraniczny jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w państwie, w którym pracuje. Osobie takiej przysługuje pełen zakres świadczeń zdrowotnych, zarówno w państwie zatrudnienia, jak i państwie zamieszkania.

    UWAGA! Jeżeli pracownik przygraniczny został oddelegowany przez swojego pracodawcę, u którego jest zwykle zatrudniony, lub który świadczy usługi na terytorium tego samego lub innego państwa członkowskiego, zachowuje swój status pracownika przygranicznego przez okres 4 miesięcy, nawet jeżeli w tym czasie nie powraca codziennie lub raz w tygodniu do państwa zamieszkania.

  • Pracownik wysłany (delegowany): osoba zatrudniona w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i tam objęta systemem ubezpieczenia zdrowotnego, która tymczasowo została wysłana do pracy, przez swojego pracodawcę, do innego państwa członkowskiego. Maksymalny okres oddelegowania wynosi 24 miesiące. Osobie takiej przysługuje przysługują świadczenia zdrowotne niezbędne z medycznego punktu widzenia podczas pobytu.

Osoby, do których mają zastosowanie przepisy o koordynacji podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego UE/EFTA. Jest to naczelna zasada koordynacyjna. Równocześnie przepisy wskazują, iż osoba, która wykonuje pracę najemną lub prowadzi działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA podlega w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości tego państwa. Wszelkie dokumenty dające prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wydaje właściwa instytucja ubezpieczeniowa w państwie zatrudnienia.

Wyjątek od zasady stanowią pracownicy oddelegowani do pracy do innego państwa członkowskiego UE/EFTA oraz osoby, które normalnie wykonują działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i udają się do innego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam podobnej działalności, tzw. osoby samodelegujące się. Dla tej grupy ubezpieczonych pracujących za granicą Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje dokumenty uprawniające do rzeczowych świadczeń zdrowotnych: kartę EKUZ oraz, w niektórych przypadkach dokument przenośny S1 - rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną. Podstawą do wydania tych dokumentów ww. grupom osób jest potwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) właściwości polskiego ustawodawstwa na podstawie dokumentu A1.

Właściwości ustawodawstwa polskiego będzie podlegała również osoba otrzymująca zasiłek dla bezrobotnych zgodnie z przepisami o koordynacji, która zamieszkuje na terenie Polski. Jednakże, tym osobom nie przysługuje dokument przenośny S1- rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną (dotychczas wydawano odpowiednio: formularz E 106, E109, E 120, E121).

Podobnie, zgodnie z przepisami o koordynacji, urzędnicy służby cywilnej podlegają właściwości ustawodawstwa tego państwa członkowskiego UE/EFTA, jakiemu podlega zatrudniająca go administracja. Również osoba powołana lub odwołana ze służby w siłach zbrojnych lub służby cywilnej w państwie członkowskim podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. Zasadniczo zatem polscy pracownicy służby cywilnej oraz żołnierze, pomimo wykonywania pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA będą podlegali ustawodawstwu polskiemu, i przysługiwać im będą dokumenty uprawniające do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wydawane przez Narodowy Fundusz Zdrowia: karta EKUZ, a w niektórych przypadkach również dokument przenośny S1- rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną.

Podstawą do wydania tych dokumentów ww. grupom osób jest potwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych   (ZUS) właściwości polskiego ustawodawstwa na podstawie dokumentu A1.

Członkom korpusu dyplomatycznego i konsularnego, wykonującym pracę w innych państwach członkowskich UE/EFTA, również przysługują dokumenty uprawniające do rzeczowych świadczeń zdrowotnych wydawane przez Narodowy Fundusz Zdrowia: karta EKUZ a w niektórych przypadkach również dokument przenośny S1 - rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną.

Podstawą do wydania tych dokumentów jest w ich przypadku zaświadczenie wystawione przez jednostkę delegującą.

 
Utrata prawa do korzystania z EKUZ wydawanego pracownikom

Zarówno Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), jak i dokument przenośny S1 - rejestracja w celu objęcia opieką zdrowotną, potwierdzają prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ.

  • EKUZ  potwierdza prawo do tych świadczeń zdrowotnych które stały się niezbędne ze względów medycznych podczas pobytu na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA.
  • dokument przenośny S1 potwierdza prawo do świadczeń zdrowotnych w pełnym zakresie, tzn. takim, jaki jest przewidziany przez ustawodawstwo państwa wykonywania działalności zawodowej i w związku z tym wydawany jest tylko tym osobom, które przenoszą do innego państwa członkowskiego UE/EFTA swoją działalność na co najmniej okres 1 roku.

Zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, EKUZ i dokument S1  może zostać wydana wyłącznie tym osobom, które posiadają prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych zgodnie z ustawodawstwem jednego z państw UE/EFTA. Ważność tego dokumentu wygasa zawsze z chwilą utraty tego uprawnienia.

Na mocy polskiego ustawodawstwa, EKUZ i dokument S1 może być wydany osobom ubezpieczonym w Narodowym Funduszu Zdrowia. Karta zachowuje ważność do momentu wskazanego na karcie , jako data końcowa ważności karty, chyba, że w czasie, w którym była ważna dana osoba utraciła status osoby ubezpieczonej w NFZ . W takiej sytuacji EKUZ traci ważność w tym samym dniu, co utrata statusu osoby ubezpieczonej w Funduszu.

Dokument S1 wydawany jest osobom przenoszącym czasowo swoją działalność zawodową do innego państwa członkowskiego UE/EFTA na deklarowany okres przeniesienia tej działalności, o ile jest on równy lub dłuższy niż 1 rok (osobom, które przenoszą swoją działalność zawodową na okres krótszy niż 1 rok przysługuje wyłącznie EKUZ). Ale, podobnie jak w przypadku EKUZ, prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych w państwie zamieszkania wygasa zawsze w tym samym dniu, w którym osoba, która otrzymała dokument S1, utraciła status osoby ubezpieczonej w NFZ.

UWAGA! Narodowy Fundusz Zdrowia podejmie przewidziane prawem kroki w celu odzyskania poniesionych nienależnie kosztów leczenia od osoby, która skorzystała z opieki zdrowotnej na podstawie EKUZ lub dokumentu S1, po utracie statusu osoby ubezpieczonej.

W odniesieniu do grupy osób czasowo przenoszących działalność zawodową do innego państwa członkowskiego UE/EFTA prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ osób ubezpieczonych wygasa po upływie 30 dni od dnia ustania tytułu do ubezpieczenia, np. 30 dnia od dnia rozwiązania stosunku pracy (dotyczy to osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, mianowania, oraz żołnierzy i funkcjonariuszy) lub też w przypadku otrzymania bezpłatnego urlopu dłuższego niż 30 dni, zakończenia lub wyrejestrowania działalności gospodarczej, albo utraty statusu rolnika.

Wraz z wygaśnięciem prawa do świadczeń ww. grup ubezpieczonych – prawo to wygasa również dla osób zgłoszonych przez nich do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członków rodzin.

Informacja w sprawie utraty uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej dla posiadaczy Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego

 

Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) wydawana jest w celu poświadczenia prawa osoby ubezpieczonej oraz członków jej rodziny do rzeczowych świadczeń zdrowotnych, które stają się niezbędne z przyczyn medycznych, biorąc pod uwagę charakter tych świadczeń oraz przewidywany czas pobytu na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA.

EKUZ stanowi dowód na to, że jej posiadacz jest uprawniony w państwie czasowego pobytu do rzeczowych świadczeń zdrowotnych, które stają się niezbędne ze względów medycznych, i które są udzielane w innym państwie członkowskim UE/EFTA z myślą o zapobieżeniu przymusowemu powrotowi posiadacza karty do państwa właściwego, czyli tego państwa w którym jest on ubezpieczony lub państwa zamieszkania przed końcem planowanego pobytu w celu poddania się wymaganemu leczeniu.

Celem świadczeń tego typu jest umożliwienie ubezpieczonemu kontynuowania pobytu w innym państwie UE/EFTA, w warunkach bezpiecznych dla zdrowia.

UWAGA! Należy pamiętać, że EKUZ nie daje żadnych uprawnień, gdy celem podróży jest uzyskanie leczenia, a więc nie można na jej podstawie skorzystać z zaplanowanych świadczeń w innym państwie członkowskim UE/EFTA.

EKUZ odpowiada jednolitemu wzorowi określonemu przez Komisję Administracyjną ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego w załączniku I do Decyzji nr S2 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotycząca specyfikacji technicznych Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (2010/C 106/09.

Karta jest wydawana w językach narodowych państw członkowskich UE/EFTA. Zawiera ona minimalny, zestaw danych widocznych gołym okiem, które pozwalają na identyfikację posiadacza karty w państwie członkowskim UE/EFTA innym niż państwo członkowskie właściwe ze względu na miejsce ubezpieczenia lub zamieszkania.

Karta EKUZ, pomimo, że jest wydawana przez poszczególne państwa członkowskie UE/EFTA w językach narodowych, nie wymaga tłumaczenia na język państwa, w którym może zostać wykorzystana.

Karta EKUZ, wydana w każdym z państw członkowskich UE/EFTA wygląda analogicznie i zawiera ten sam, usystematyzowany zestaw danych:

  • nazwisko i imię posiadacza karty,
  • osobisty numer identyfikacyjny posiadacza karty albo, w razie jego braku, numer ubezpieczonego, od którego pochodzą prawa posiadacza karty
  • datę urodzenia posiadacza karty,
  • datę ważności karty,
  • kod ISO państwa członkowskiego UE/EFTA wydającego kartę,
  • numer identyfikacyjny i akronim instytucji właściwej,
  • numer logiczny karty.

Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) mogą posługiwać się wyłącznie te osoby, które pomimo wykonywania pracy na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA podlegają w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości polskiego ustawodawstwa np. pracownicy delegowani.

Zgodnie z nadrzędną zasadą koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dla osób zatrudnionych lub wykonujących pracę na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA właściwe jest ustawodawstwo państwa, w którym wykonywana jest praca, natomiast wykonywanie pracy w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i korzystanie ze świadczeń rzeczowych na koszt innego państwa członkowskiego jest nieuprawnione i niedopuszczalne.

W związku z powyższym osoby pracujące w innym państwie członkowskim UE/EFTA, które zgodnie z przepisami podlegają właściwości tego państwa w zakresie zabezpieczenia społecznego, posłużą się w sposób bezprawny kartą EKUZ wydaną przez NFZ, będą obowiązane do zwrotu kosztu świadczeń rzeczowych nienależnie sfinansowanych przez Fundusz.

Pracownik delegowany , dla którego właściwe jest ustawodawstwo polskie, przed wyjazdem do pracy do innego państwa członkowskiego UE/EFTA powinien wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie EKUZ. Dla pracowników delegowanych obowiązuje specjalny rodzaj wniosku o wydanie karty EKUZ, na którym pracownik obowiązany jest wskazać, że wyjeżdża za granicę w charakterze pracownika delegowanego. Jeżeli pracownik wyjeżdża do państwa UE, powinien wraz z wnioskiem przedłożyć w oddziale wojewódzkim NFZ dokument A1. Pracownik wyjeżdżający do państwa UE/EFTA powinien wraz z wnioskiem przedłożyć w oddziale wojewódzkim NFZ dokument A1, który jest wydawany przez ZUS.

EKUZ dla pracowników delegowanych wydawana jest na okres tożsamy z okresem wskazanym na dokumencie A1.

Osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA to osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek w państwie członkowskim i udaje się aby wykonywać podobną działalność w innym państwie członkowskim UE/EFTA. Samodelegujący się, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego UE/EFTA, pod warunkiem, że przewidywany okres pracy nie przekracza 24 miesięcy.

W celu uzyskania EKUZ, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA musi złożyć stosowny wniosek w oddziale wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia, przy czym będzie to wniosek tożsamy z tym, który składają pracownicy delegowani do pracy za granicą. Analogicznie, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA obowiązana jest załączyć do wniosku wydany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokument A1.

Oddział wojewódzki NFZ wydaje EKUZ na okres wskazany w ww. dokumencie.

UWAGA! W przypadku kiedy przedłuża się okres oczekiwania na wydanie przez ZUS dokumentu A1, EKUZ dla pracownika delegowanego może zostać wydany już po jego wyjeździe za granicę, na okres wskazany w dokumencie wydanym przez ZUS.

 
Osoby bezrobotne

Przepisy o koordynacji dopuszczają możliwość wydawania EKUZ osobie bezrobotnej udającej się do innego państwa członkowskiego w celu poszukiwania pracy. Bezrobotny zarejestrowany w Urzędzie Pracy może uzyskać EKUZ na wyjazd związany z poszukiwaniem pracy po złożeniu w oddziale wojewódzkim NFZ wniosku o wydanie EKUZ, do którego dołączony zostanie dokument U2. OW NFZ wydaje kartę EKUZ na okres wskazany na formularzu U2.

Informacja w sprawie prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych z tytułu wypadku przy pracy udzielanych osobom oddelegowanym do pracy lub wykonującym pracę w kilku państwach UE/EFTA na podstawie dokumentów A1

 
Dokument S1

Pracownik, który podlega właściwości polskiego ustawodawstwa i został oddelegowany do innego państwa członkowskiego na okres równy lub przekraczający 12 m-cy może ubiegać się o wydanie dokumentu S1. Co do zasady, dokument ten wydawany jest osobom przenoszącym czasowo swoją działalność zawodową do innego państwa członkowskiego na podstawie dokumentu A1 wydanego przez ZUS. Okres ważności dokumentu S1 jest tożsamy z okresem oddelegowania wskazanym na dokumencie A1.

Dokument S1 dla pracownika delegowanego lub osoby pracującej na własny rachunek do innego państwa UE/EFTA wydawany jest na podstawie WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1 OSOBIE CZASOWO PRZENOSZĄCEJ DZIAŁALNOŚĆ ZAWODOWĄ DO INNEGO PAŃSTWA UE/EFTA

Dokument S1 należy zarejestrować w instytucji w miejscu czasowego wykonywania działalności zawodowej wskazanej we WNIOSKU O WYDANIE DOKUMENTU S1 OSOBIE CZASOWO PRZENOSZĄCEJ DZIAŁALNOŚĆ ZAWODOWĄ DO INNEGO PAŃSTWA UE/EFTA (punkt 3 tego wniosku).
UWAGA! Równolegle z dokumentem S1, który jest wydawany osobie do niego uprawnionej, oddział wojewódzki NFZ wystawia również formularz E106, który przesyłany jest bezpośrednio do instytucji w miejscu czasowego wykonywania działalności zawodowej wskazanej we Wniosku o wydanie dokumentu S1 osobie czasowo przenoszącej działalność zawodową do  innego państwa UE/EFTA. Dlatego też, zmiana zadeklarowanej przez Państwa instytucji, w której chcieliby Państwo się zarejestrować, wymaga ponownego złożenia wniosku i uzyskania nowego dokumentu S1 oraz zwrócenia już wydanego dokumentu S1 do oddziału wojewódzkiego NFZ, który go wydał.

W przypadku delegowania pracowników do pracy za granicą, pracodawca może w imieniu wysyłanego pracownika dokonywać czynności związanych z uzyskaniem EKUZ dla tego pracownika. W tym celu wysyłany pracownik powinien wystawić upoważnienie dla pracodawcy. Upoważnienie powinno zawierać numer dowodu osobistego lub innego dokumentu ze zdjęciem potwierdzającego tożsamość osoby upoważnionej. Upoważnienie powinno być wydane w celu złożenia wniosku oraz odbioru karty. Osoba upoważniona może podpisać wniosek „z upoważnienia”.

Ponadto, upoważniony pracodawca występując o EKUZ dla pracowników oddelegowanych, zamiast wniosków może przesłać pismo zawierające wykaz pracowników, którzy będą wykonywali na jego rzecz pracę w innym państwie członkowskim jako pracownicy oddelegowani oraz wykaz zawierający dane członków rodziny zgłoszonych przez pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, którzy będą towarzyszyli mu w państwie oddelegowania. Wykazy te powinny zawierać co najmniej:

  • imiona i nazwisko pracownika i członków rodziny,
  • numer PESEL pracownika i członków rodziny,
  • aktualny adres miejsca zamieszkania pracownika w Polsce,
  • państwo, do którego pracownik został oddelegowany,
  • okres oddelegowania.
Wypadek przy pracy

W przypadku kiedy pracownik delegowany do pracy w innym państwie członkowskim ulegnie za granicą wypadkowi przy pracy, dokumentem właściwym do poświadczenia jego prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych jest dokument DA1 lub formularz E123, tj. dokument potwierdzający prawo posiadacza do uzyskania rzeczowych świadczeń zdrowotnych związanych z wypadkiem przy pracy. Dokument ten wydawany jest w szczególności w związku z tym, iż niektóre państwa członkowskie UE/EFTA np. Niemcy, Francja posiadają odrębne systemu wypadkowe, w ramach których udzielenie świadczeń związanych z wypadkiem możliwe jest wyłącznie na podstawie takiego dokumentu. W przypadku państw członkowskich UE/EFTA, które nie posiadają wyodrębnionych systemów wypadkowych rzeczowe świadczenia zdrowotne związane z wypadkiem przy pracy udzielane są w ramach systemu chorobowego na podstawie EKUZ.

Zasady wydawania dokumentu E123/DA1:

W przypadku, gdy osoba w trakcie wykonywania pracy w jednym z państw członkowskich UE/EFTA (innym niż RP) ulegnie wypadkowi przy pracy, uzyskanie dokumentu E123/DA1 jest możliwe tylko przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek:

  1. Podleganie ustawodawstwu polskiemu w dniu w którym doszło do wypadku – dokumentem potwierdzającym właściwość ustawodawstwa polskiego jest dokument A1/E101 wydawany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). 
  2. Podleganie polskiemu ubezpieczeniu wypadkowemu i zdrowotnemu w dniu w którym doszło do wypadku.
  3. Uznanie przez pracodawcę lub podmiot wskazany w krajowych przepisach z zakresu wypadków przy pracy, iż zaistniałe zdarzenie zostało zakwalifikowane jako wypadek przy pracy i odnotowane w rejestrze wypadków przy pracy, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 105. poz. 870).

W przypadku, gdy którakolwiek z ww. przesłanek nie zostanie spełniona brak jest podstaw do wydania dokumentu E123/DA1.

Wykonywanie pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA bez potwierdzenia właściwości ustawodawstwa polskiego (A1), bez podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu i zdrowotnemu na terytorium RP, jest równoznaczne z uznaniem, iż osoba podlega ustawodawstwu państwa wykonywania pracy zgodnie z ww. zasadą ogólną, i oznacza odmowę wydania E123/DA1.

Informacja w sprawie prawa do rzeczowych świadczeń zdrowotnych z tytułu wypadku przy pracy udzielanych osobom oddelegowanym do pracy lub wykonującym pracę w kilku państwach UE/EFTA na podstawie dokumentów A1

Wniosek o wydanie EKUZ

Wniosek przeznaczony jest dla osób ubezpieczonych w NFZ oraz członków ich rodzin, których wyjazd do innego niż Polska państwa członkowskiego UE/EFTA związany jest z poszukiwaniem pracy, wykonywaniem pracy, w tym wykonywaniem zadań służbowych na polecenie pracodawcy oraz z pracą w charakterze pracownika dyplomatycznego lub  konsularnego

Wniosek o wydanie EKUZ w związku z wykonywaniem pracy (PDF)

Wniosek o wydanie EKUZ w związku z wykonywaniem pracy (DOCX)

 

Wniosek o wydanie dokumentu S1

Wniosek przeznaczony jest dla osób czasowo przenoszących swoją działalność zawodową do innego państwa członkowskiego UE/EFTA na okres co najmniej 1 roku. Do wniosku należy załączyć kopię dokumentu A1 wydanego przez ZUS na okres co najmniej 1 roku.

UWAGA! Dokumentu S1 nie wystawia się członkom rodziny, którzy towarzyszą przez okres oddelegowania osobie ubezpieczonej w państwie UE/EFTA, do którego czasowo przenosi ona działalność zawodową. W celu zabezpieczenia przebywającym w tym samym państwie UE/EFTA członkom rodziny dokument S1 należy przedłożyć w wybranej instytucji ubezpieczeniowej w państwie UE/EFTA celem zarejestrowania w tej instytucji osoby uprawnionej do uzyskania dokumentu S1 oraz przebywających wraz z nią w tym samym państwie członków jej rodziny. W razie problemów z zarejestrowaniem w instytucji miejsca zamieszkania członka rodziny z tego powodu, że nie posiada on dokumentu S1 wydanego na niego imiennie, należy niezwłocznie skontaktować się z Oddziałem Wojewódzkim NFZ, który wydał dokument S1 dla osoby ubezpieczonej.

Wniosek o wydanie dokumentu S1 osobie czasowo przenoszącej działalności zawodową do innego państwa UE/EFTA 

Czy pracodawca może złożyć wniosek o wydanie karty EKUZ dla pracowników delegowanych do pracy za granicą?

Pracodawca może wystąpić z wnioskiem o wydanie kart EKUZ dla pracowników, których deleguje do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA. W tym celu pracownicy ci powinni upoważnić pracodawcę do złożenia wniosku i odbioru karty w ich imieniu.

Pracodawca nie musi przedkładać wniosków o wydanie karty EKUZ dla każdego z pracowników. Do wydania kart wystarczające będzie w takim przypadku złożenie zbiorczej listy pracowników delegowanych, na której wskazane będą następujące dane pracowników:

  • imię, nazwisko pracownika,
  • PESEL,
  • adres zamieszkania,
  • państwo oddelegowania,
  • okres oddelegowania.

Do wykazu pracowników pracodawca obowiązany jest dołączyć upoważnienia do złożenia wniosku i odbioru karty, podpisane przez pracowników oraz dokument A1.

 

Czy można korzystać z karty EKUZ podczas pracy wykonywanej za granicą?

Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia mogą posługiwać się wyłącznie te osoby, które pomimo wykonywania pracy na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA podlegają w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości polskiego ustawodawstwa np. pracownicy delegowani.

Zgodnie jednak z nadrzędną zasadą koordynacji, dla osób zatrudnionych lub wykonujących pracę na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA właściwe jest ustawodawstwo państwa, w którym wykonywana jest praca, natomiast wykonywanie pracy w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i korzystanie ze świadczeń rzeczowych na koszt innego państwa członkowskiego jest nieuprawnione i niedopuszczalne.

W związku z powyższym osoby pracujące w innym państwie członkowskim UE/EFTA, które zgodnie z przepisami podlegają właściwości tego państwa w zakresie zabezpieczenia społecznego, posłużą się w sposób bezprawny kartą EKUZ wydaną przez NFZ, będą obowiązane do zwrotu kosztu świadczeń rzeczowych nienależnie sfinansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

 

Czy zagraniczny pracodawca/pośrednik jest uprawniony do tego, aby żądać od osoby wyjeżdżającej z Polski do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA posiadania karty EKUZ wydanej przez oddział wojewódzki NFZ?

Prawo do EKUZ wydanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia przysługuje osobom, które podlegają właściwości polskiego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego. Natomiast zgodnie z przepisami o koordynacji, osoba wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA co do zasady podlega właściwości tego państwa członkowskiego.

Jeżeli osoba wyjeżdżająca do pracy za granicą posiada w Polsce tytuł ubezpieczeniowy, to może ona uzyskać kartę EKUZ wydaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia, niemniej jednak może się nią posługiwać wyłącznie do momentu podjęcia pracy w tym państwie.

W związku z powyższym, osoba która podejmuje pracę na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA, z momentem dniem zatrudnienia zaczyna podlegać właściwości tego państwa. Zarówno pracodawca, jak i pośrednik nie mają prawa żądać od osoby, która ma zamiar podjąć pracę w innym państwie członkowskim UE/EFTA, karty EKUZ wydanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pracodawca w państwie, w którym zatrudniona jest dana osoba powinien zgłosić ją do ubezpieczenia i odprowadzić składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli system ubezpieczeniowy tego państwa nie nakłada na pracodawcę obowiązku zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia zdrowotnego, to pracownik ten powinien we własnym zakresie zgłosić się do ubezpieczenia w państwie, w którym jest zatrudniony i odprowadzić składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Należy pamiętać, iż korzystanie z karty wydanej przez NFZ w sytuacji podlegania właściwości ustawodawstwa innego państwa członkowskiego UE/EFTA jest nieuprawnione i będzie skutkowało koniecznością zwrotu kosztów ewentualnych świadczeń, jakie w tym okresie zostały nienależnie sfinansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z leczeniem osoby podlegającej właściwości ustawodawstwa innego państwa członkowskiego UE/EFTA.

Równocześnie, jeżeli w celu uzyskania EKUZ wnioskujący zamieścił we wniosku informacje, które nie są zgodne ze stanem faktycznym lub prawnym może on zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w art. 233 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

 

Jakie są zasady wydawania karty EKUZ dla bezrobotnych z prawem do zasiłku wyjeżdżających za granicę w celu poszukiwania pracy?

Osoba bezrobotna, która pobiera w Polsce zasiłek dla bezrobotnych i udaje się do innego państwa członkowskiego UE/EFTA w celu poszukiwania tam pracy, powinna przed wyjazdem wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie karty EKUZ, przy czym dla bezrobotnych poszukujących pracy obowiązuje specjalny rodzaj wniosku, na którym jako cel wskazać należy poszukiwanie pracy.

W przypadku wyjazdu do państwa członkowskiego UE, bezrobotny powinien załączyć do wniosku dokument U2, natomiast wyjeżdżając do państwa EFTA – formularz E303. Dokumenty te wydawane są osobom poszukującym pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA przez Wojewódzki Urząd Pracy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby bezrobotnej. Potwierdzają one podleganie właściwości ustawodawstwa polskiego w zakresie zabezpieczenia społecznego dla osób poszukujących pracy za granicą. Bezrobotny poszukujący pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA może korzystać z EKUZ wydanej na podstawie ww. dokumentów do momentu podjęcia pracy w tym państwie.

 

Jakie są zasady wydawania karty EKUZ dla osób samodelegujących się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA?

Osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA to osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek w państwie członkowskim i udaje się by wykonywać podobną działalność w innym państwie członkowskim UE/EFTA. Samodelegujący się, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego UE/EFTA, pod warunkiem, że przewidywany okres pracy nie przekracza 24 miesięcy.

W celu uzyskania Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA musi złożyć stosowny wniosek w oddziale wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia, przy czym będzie to wniosek tożsamy z tym, który składają pracownicy delegowani do pracy za granicą. Analogicznie, osoba samodelegująca się do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA obowiązana jest załączyć do wniosku wydany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokument A1.

Oddział wojewódzki NFZ wyda kartę EKUZ na okres wskazany w ww. dokumentach.

 

Na jakich zasadach wydawana jest karta EKUZ dla osób udających się na wyjazd służbowy/delegację?

Osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim UE/EFTA w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swoją działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego UE/EFTA do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, aby zastąpić inną osobę.

Pracownik oddelegowany, dla którego właściwe jest ustawodawstwo polskie, przed wyjazdem do pracy do innego państwa członkowskiego UE/EFTA powinien wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie EKUZ. Dla pracowników delegowanych obowiązuje specjalny rodzaj wniosku o wydanie karty EKUZ, na którym pracownik obowiązany jest wskazać, że wyjeżdża za granicę w charakterze pracownika delegowanego. Jeżeli pracownik wyjeżdża do państwa UE, powinien wraz z wnioskiem przedłożyć w oddziale wojewódzkim NFZ dokument A1. Dokument A1 wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

EKUZ dla pracowników delegowanych wydawana jest na okres tożsamy z okresem wskazanym na dokumencie A1.

Jeżeli z wnioskiem o wydanie karty EKUZ dla pracownika delegowanego występuje pracodawca, to oprócz wniosku o wydanie karty oraz dokumentów wydanych przez ZUS, powinien on również przedłożyć imienne upoważnienie do złożenia wniosku i odbioru karty w imieniu pracownika.

 

Czy pracując w innym państwie członkowskim UE/EFTA mogę otrzymać kartę EKUZ wydaną przez NFZ?

Osoby, do których mają zastosowanie przepisy o koordynacji podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego UE/EFTA. Jest to naczelna zasada koordynacyjna. Równocześnie przepisy wskazują, iż osoba, która wykonuje pracę najemną lub prowadzi działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA podlega w zakresie zabezpieczenia społecznego właściwości tego państwa. W związku z powyższym nie jest możliwe wydanie jej EKUZ przez Narodowy Fundusz Zdrowia, ponieważ co do zasady osoba taka powinna podlegać właściwości ustawodawstwa tego państwa, w którym jest zatrudniona. Wszelkie dokumenty dające prawo do rzeczowych świadczeń zdrowotnych powinna tym samym wydawać właściwa instytucja ubezpieczeniowa w państwie zatrudnienia.

Wyjątek stanowią pracownicy oddelegowani do pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA oraz osoby, które normalnie wykonują działalność na własny rachunek w jednym z państw członkowskich UE/EFTA i udają się do innego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam podobnej działalności, tzw. osoby samodelegujące się. Dla tej grupy ubezpieczonych pracujących za granicą Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje kartę EKUZ. Podstawą do wydania karty ww. grupom osób jest potwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych właściwości polskiego ustawodawstwa na podstawie dokumentu A1.

Podobnie, zgodnie z przepisami o koordynacji, urzędnicy służby cywilnej podlegają właściwości ustawodawstwa tego państwa członkowskiego UE/EFTA, jakiemu podlega zatrudniająca go administracja. Zasadniczo zatem polscy pracownicy służby cywilnej, pomimo wykonywania pracy w innym państwie członkowskim UE/EFTA będą podlegali ustawodawstwu polskiemu, i przysługiwać im będzie karta EKUZ wydawana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.